EN
MENU
Powrót
Bushido - Kodeks Japońskiego Samuraja

Kategoria:

Kultura japońska

BUSHIDO - KODEKS HONOROWY JAPOŃSKIEGO SAMURAJA

Kultura i tradycja Japonii, tak różna od europejskiej, niezmiennie zachwyca i intryguje mieszkańców Zachodu. Pragnąc choć w części zrozumieć tę odmienność, warto przyjrzeć się tradycyjnym regułom bushido. Niepisany zbiór zasad japońskich wojowników kształtował nie tylko charaktery dzielnych samurajów, ale miał też ogromny udział w kształtowaniu całej kultury wyspiarskiego kraju.

Bushido – kodeks wojownika

Określenie bushido (bushi-dō: bushi – wojownik; dō - droga) w dosłownym tłumaczeniu oznacza drogę wojownika. Choć termin ten wszedł do użycia dopiero w XVI wieku, historia kodeksu sięga znaczenie wcześniej. Samurajowie od ok. IX wieku dzielnie służyli swoim panom, pomagając im ściągać podatki od ociągających się dłużników. Ich siła, spryt i zaradność pozwoliły na wykształcenie się mocnej rycerskiej warstwy, która stopniowo zaczęła przejmować władzę od osłabionego cesarstwa i arystokracji. Podstawą ich filozofii był właśnie kodeks bushido, którego treść zmieniała się w czasie, łącząc wpływy religii buddyjskiej, shinto oraz myśli konfucjańskiej. Niezachwianymi ideałami japońskich wojowników pozostawały jednak duch wojenny, sprawność, a także odwaga i męstwo.

Kodeks honorowy samuraja

„Bushido to wielka droga. Droga nie tolerująca odstępstw, ale dopuszczająca wiele swobody. Droga konserwatywna, ale trwanie w miejscu jest jej wbrew. Bushido to droga doskonała. Droga wojny dla miłujących pokój i droga pokoju dla wojowników”.

„Przebudzenie Wojownika” R.Moore & D.Gillette

Bushido uznawane było za metodę samodoskonalenia zarówno cielesnego, jak i duchowego. Podkreślało lojalność, skromność, umiejętności wojenne oraz honor. Kodeks regulował też stosunek wojowników do reszty społeczeństwa, którego funkcjonowanie powinno – w myśl samurajskiej filozofii – opierać się na ściśle określonych relacjach władzy i poddaństwa. Treść bushido była przekazywana ustnie, z pokolenia na pokolenie i nigdy nie została spisana. Może właśnie dlatego tak mocno wyryła się w świadomości Japończyków i odcisnęła trwały ślad na ich wyjątkowej kulturze.

7 elementów drogi wojownika

Kształt i treść niepisanego kodeksu zmieniał się pod wpływem niedokładnych ustnych przekazów, jego założenia podsumowuje jednak 7 podstawowych zasad. Ich przestrzeganie wyznaczało wojownikom drogę do cielesnej i duchowej perfekcji.

GI 義 – prawość, moralność, uczciwość, sprawiedliwość

To podstawowa zasada, która odnosi się do osobowości wojownika, a także jego zachowania. Prawość jest umiejętnością podejmowania racjonalnych decyzji, bez chwili zawahania – „śmierć, kiedy należy umrzeć i atak, kiedy należy uderzyć”. Samurajowie wierzyli, że można wygrywać bitwy unikając przemocy, ale wiedzieli również, że kiedy jest to jedyną opcją, należy zabijać bez mrugnięcia okiem. Samurajowie walczyli z pełnym zaangażowaniem, wierzyli bowiem, że ich czyny są błogosławione, a ich siła ma boskie źródła.

YUUKI 勇気 – odwaga, brak strachu, męstwo

By zrozumieć zasadę Yuuki należy przyjrzeć się oryginalnemu zapisowi japońskiego słowa i znakom kanji, które wchodzą w jego skład. Yuu oznacza odwagę, heroizm, natomiast ki można tłumaczyć, jako umysł lub ducha. Yuuki to zatem odwaga i męstwo, które nie tylko przejawiają się w czynach wojownika, ale są naturalnym stanem jego umysłu. Pojęcie odwagi było mocno związane z prawością i sprawiedliwością. Czyny, które bezzasadnie narażały wojownika na niebezpieczeństwo czy ryzyko nie były uznawane za męskie, a śmierć, która była wynikiem niegodnej sprawy określano „śmiercią psa”.

Samuraj za wszelką cenę musiał dążyć do ochrony swojego pana przed każdym niebezpieczeństwem – zarówno podczas bitwy, jak i w czasie pokoju. Tchórzliwi wojownicy musieli liczyć się z potępieniem i krytyką. Czyny odważnych bohaterów przechodziły natomiast do historii, a oni sami stawali się wzorami do naśladowania dla kolejnych pokoleń.

JIN仁 – miłość, łaskawość, współczucie

Samuraj nie był zwykłym człowiekiem. Przez intensywny trening stawał się szybki, zwinny i silny. Zdolności, które nieustannie rozwijał miały być jednak użyteczne dla wszystkich, szczególnie słabszych i uciśnionych, a miłosierdzie i szacunek należały się także przeciwnikom. Wojownik nie odbierał życia słabszemu, jeśli ten zasługiwał na ocalenie, ale na jego łaskę nie mógł liczyć ten, który poddał się i zhańbił.

Jin to wartość podkreślana już na samym początku drogi młodego wojownika. Pomimo surowości całego procesu, starano się pobudzać w dzieciach wrażliwość na piękno, sztukę i otaczającą je przyrodę.

REI礼 – uprzejmość, grzeczność, kultura, szacunek

To idea zaczerpnięta z konfucjanizmu. Wojownik musiał być perfekcyjny nie tylko na polu bitwy. Powinien też stanowić wzór cnót dla innych obywateli. Oszczędność w słowach i gestach, troska o innych oraz empatia to cechy, z których do dzisiaj Japończycy znani są na całym świecie. Rei to poszanowanie uczuć innych, życzliwość i skromność. Wysoka pozycja w hierarchii społecznej zobowiązywała samurajów do godnego życia i bezwzględnego przestrzegania przyjętych norm. Wszelkie zachowania świadczące o braku kultury czy grubiaństwie uznawane były za oznakę słabości i braku pewności siebie.

MAKOTO誠 – prawda, prawdomówność

Prawdomówność była dla japońskich wojowników ważniejsza, niż uprzejmość i etykieta. Przedkładanie zasad dobrego wychowania ponad szczerość było potępiane i pogardliwie określane "pięknymi słówkami". Lennik, który nie mówił prawdy swojemu panu, uznawany był za człowieka zdradzieckiego i podstępnego. To właśnie całkowita wierność prawdzie była cechą, która odróżniała wojowników od reszty społeczeństwa. Słusznym i pożądanym było odciąganie władcy od nieracjonalnych – w opinii sługi – decyzji, nawet gdyby samuraj miał przepłacić to życiem, jak było to w przypadku samobójczych protestów kanshi.

MEIYO 名誉 – honor

Honor był nadrzędną wartością w życiu wojownika, wiązał się z szacunkiem do siebie samego oraz wiernością własnym ideałom. Samurajowie już od najmłodszych lat walczyli o swoje dobre imię, a z wiekiem chronili je i umacniali. Hańba, odbierająca wojownikowi honor i godność, całkowicie pozbawiała jego życie sensu. Jak pisał Nitobe Inazō w jednym z pierwszych dzieł, traktujących o zasadach samurajskiego życia „Wstyd jest jak blizna na drzewie, nie znika, ale rozrasta się z czasem”. Dlatego też utrata honoru często bywała dla wojownika gorsza od śmierci i skutkowała decyzją o popełnieniu rytualnego samobójstwa seppuku.

CHUUGI 忠義 – lojalność, wierność, oddanie

Japońskie słowo chuugi składa się z dwóch znaków. Pierwszy z nich chuu oznacza być lojalnym i oddanym. Symbol ten dokładnie wyjaśnia prawdziwe znaczenie lojalności – zawarty w nim znak serca, mówi o ukrytych w głębi duszy wartościach, którymi powinien kierować się samuraj. Drugi człon – gi – oznacza prawe postępowanie lub obowiązek. Chuugi to zatem nie tylko właściwe postępowanie, ale również płynąca z serca wierność. Podobnie, jak meiyo jest zatem wartością dotyczącą zarówno czynów samuraja, jak i jego wewnętrznych przekonań.

Droga japońskiego wojownika

Droga samuraja zaczynała się jeszcze w dzieciństwie. Japońskich chłopców zabierano matkom i przekazywano w opiekę rygorystycznym nauczycielom. Przez kilkanaście lat samurajskiej drogi uczyli się męstwa, odwagi, posłuszeństwa i odpowiedzialności. Rozwijali sprawność fizyczną, budowali siłę i doskonalili techniki walki. Rozwój ciała wspierany był jednak rozwojem ducha i intelektu. Młodzi wojownicy uczęszczali na lekcje czytania, pisania, a nawet śpiewu. Praktykowali również medytację zen, która pomagała im wzmacniać pewność siebie i pozwalała zachowywać zimną krew w obliczu śmierci.

Epoka samurajów skończyła się w drugiej połowie XIX wieku wraz z przywróceniem władzy cesarskiej, a współczesna Japonia kojarzy się przede wszystkim z nowoczesną technologią i wysoko rozwiniętym przemysłem. Bushido nie pozostał jednak wyłącznie reliktem przeszłości. Drogą samurajskiego kodeksu kroczą mistrzowie sztuk walki i amatorzy japońskiej kultury. Jego reguły, choć może nie zawsze nazywane wprost, pozostają żywe również w wyjątkowej kulturze Kraju Kwitnącej Wiśni i przesiąkniętych tradycyjnymi wartościami sercach Japończyków.

Oceń artykuł:
1 2 3 4 5
Średnia ocena: 5.0 Liczba głosów: 1
skomentuj
Masz pytanie związane z konkursem lub chcesz zgłosić problem? Napisz do nas!
* pole obowiązkowe
Uprzejmie informujemy, że dane osobowe podane w powyższym formularzu będą wykorzystane wyłącznie do udzielenia odpowiedzi przez AJINOMOTO POLAND Sp. z o.o. na niniejszą akcję konkursową.
zamknij
zamknij Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.